| Lotniskowiec |
|
Pierwszym statkiem wyposażonym w (tymczasowy) pokład lotniczy był amerykański lekki krążownik „Birmingham", z którego pilot - specjalista od pokazów - Eugene Ely wystartował na pięćdziesięciokonnym dwupłacie curtiss o godzinie 15.16,14 listopada 1910 r., gdy okręt stał na kotwicy w zatoce Chesapeake. Samolot wylądował o cztery kilometry dalej, w Willoughby Spit pod Norfolk w stanie Wirginia. Pierwszego lądowania na pokładzie okrętu dokonał Ely o 11.01, 18 stycznia 1911 r., kiedy posadził samolot na czterdziestometrowej płycie przygotowanej na rufie krążownika „Pennsylvania" stojącego w zatoce San Francisco. Samolot curtiss wyposażono w trzy pary sprężynujących haków na podwoziu, które zaczepiały kolejno o 22 liny przeciągnięte między workami z piaskiem w poprzek pokładu, w metrowych odstępach. Ten system hamowania doprowadził do tego, że samolot zatrzymał się po zaledwie dziesięciu metrach dobiegu. Pierwszy start z płynącego okrętu wykonał por. Samson na samolocie short S.38 z pokładu HMS „Hibernia", gdy okręt płynął z prędkością 10,5 węzła w czasie parady morskiej przed królem Jerzym V w Weymouth, 8 maja 1912 r. Lotniskowca na wojnie użyto po raz pierwszy w kwietniu 1914 r., kiedy amerykański pancernik „Mississippi" i krążownik „Birmingham" otrzymały rozkaz udania się w rejs do Veracruz z pięcioma wodnopłatami US Navy na pokładzie. Samoloty wykonywały loty zwiadowcze nad pozycje meksykańskie: z pokładu okrętów opuszczano je na wodę, skąd startowały. Pierwszy start z okrętu z użyciem katapulty nastąpił 5 listopada 1915 r., kiedy łódź latająca AB-2, należąca do US Navy, wystartowała z rufy pancernika „North Carolina", kotwiczącego w zatoce Pensacola. Pierwszym okrętem zbudowanym jako lotniskowiec - choć jego pierwotny Projekt był inny - stał się HMS „Ark Royal", okręt 110-metrowej długości o wyporności 7020 ton, zwodowany w stoczni Blyth we wrześniu 1914 r. i wprowadzony do służby 9 grudnia. Budowany pierwotnie jako statek handlowy, został w czasie budowy nabyty przez Admiralicję i zaadaptowany do roli lotniskowca z wybudowanym pod pokładem hangarem mieszczącym dziesięć wodno-płatów. Natychmiast po zakończeniu prób morskich skierowano „Ark Ryal" na Dardanele. Po przybyciu pod Tenedos okręt podjął swą pierwszą operację bojową 17 lutego 1915 r., gdy jeden z jego samolotów udał się na lot rozpoznawczy. Pierwszym okrętem zbudowanym dla samolotów z podwoziem kołowym był HMS „Furious", dziewiętnastotysięcznik, połączenie krążownika z lotniskowcem, który wszedł w skład floty w czerwcu 1917 r. Miał on tylko pokład startowy i jego sześć samolotów musiałoby po zakończeniu misji lądować w bazach naziemnych; w listopadzie 1917 r. okręt powrócił jednak do stoczni, gdzie zamontowano mu pokład do lądowań. Warto zwrócić uwagę, że na HMS „Furious" samoloty podnoszono z hangaru na pokład startowy windą hydrauliczną. Nawet przed wspomnianą przebudową na pokładzie lotniskowca odbyło się jedno udane lądowanie. 2 sierpnia 1917 r. mjr Edwin Dunning wystartował maszyną Sopwith Pup z lotniska w Smoorgro, nad Scapa Flow na Orkadach, i wylądował z wyłączonym silnikiem na dwudziestotrzymetrowym pokładzie. Było to pierwsze w historii lądowanie na płynącym okręcie. „Furious" płynął bowiem z szybkością 20 węzłów pod wiatr o szybkości 22 węzłów. Dunning lądował szczęśliwie po raz drugi 7 sierpnia, zginął jednak przy trzeciej próbie, w pięć dni później. Pierwszym lotniskowcem od początku zaprojektowanym i zbudowanym z takim przeznaczeniem był japoński okręt „Hosho" o wyporności 7470 t, zwodowany 19 grudnia 1919 r., który wszedł do prób pod Tatejama 30 listopada 1922 r. Zabierał 21 samolotów i osiągał maksymalną prędkość 25 węzłów. Pierwszym odrzutowcem startującym z lotniskowca i lądującym na nim był XFD-1 phantom, którym z pokładu USS „Franklin D. Roosevelt" stacjonującego pod Cape Henry poleciał por. James J. Davidson, 21 lipca 1946 r. Długość pokładu wynosiła 140 m. Pierwszym stacjonującym na lotniskowcu dywizjonem samolotów odrzutowych był dyon 17-A US Navy, na który składało się 16 phantomów. Dywizjon stacjonował na pokładzie USS „Saipan" w dniach 5-7 maja 1948 r. Pierwszym lotniskowcem o napędzie atomowym był USS „Enterprise" o 72 500 tonach wyporności, zwodowany w Newport News w stanie Wirginia 24 września 1960 r. i przyjęty do służby 25 listopada 1961 r. Wyposażony w osiem chłodzonych wodą reaktorów, był najpotężniejszym okrętem wojennym w historii (około 300 tys. KM mocy), jak również największym (330,5 m długości) i najdroższym (445 min dolarów). Załoga USS „Enterprise" liczyła w sumie 440 oficerów i 4160 marynarzy. Okręt mógł unieść sto samolotów, a jego pokład opisywano jako równy powierzchnią czterem boiskom futbolu amerykańskiego. |