| Elektryczna lampa |
|
Pierwsza lampa elektryczna nadająca się do praktycznego użytku została zbudowana przez szkockiego samouka Jamesa Bowmana Lindsaya, którego pomyślne próby z elektrycznym oświetleniem opisał „Dundee Advertiser" z dnia 31 lipca 1835 r.: Pan Lindsay, miejscowy nauczyciel, dawniej wykładowca w Instytucie Watta, uzyskał z powodzeniem elektryczne światło wieczorem 25 lipca. Już od dwóch lat kierował on swą uwagę na te zagadnienia; większość czasu musiał poświęcać jednak innym sprawom. Piękno jego światła przewyższa dotychczasowe, nie wydziela ono zapachu, nie wytwarza dymu, nie grozi wybuchem, a nie potrzebując dopływu powietrza, może zostać zamknięte w szklanej bańce. Zapala się bez pomocy z zewnątrz i wydaje się szczególnie odpowiednie do oświetlenia przędzalni lnu i podobnych miejsc, gdzie przerabiany jest łatwo palny materiał. Aparat można przewozić na dowolną odległość, mieści się bowiem w niewielkim kuferku. Wydaje się prawdopodobne, że lampy Lindsaya były lampami jarzeniowymi, gdyż w liście do „Dundee Advertiser" (30 października 1835 r.) wspomina on, że użył „szklanej rurki bez powietrza", trzeba jednak zaznaczyć, że nigdzie nie wspomina o żarzącym się włóknie. Lampa nadawała się do użytku - co potwierdza fakt, że list napisano przy jej świetle; dalej autor twierdzi, że „jeden aparat może obsłużyć nawet dwa lub trzy źródła światła, przy każdym z nich można czytać swobodnie". Każda z tych lamp oświetlała jasno książkę położoną o 50 cm od niej. Aleksander Maxwell, przyjaciel wynalazcy, twierdzi, że źródło energii stanowiły baterie galwaniczne. Nie publikowane Reminiscencje Maxwella odkrywają cechy charakteru Lindsaya, które mogą wyjaśnić do pewnego stopnia, dlaczego nie próbował on rozwijać wynalazku, tak by mógł stanowić podstawę seryjnej produkcji. Lindsay był mianowicie: człowiekiem głęboko uczonym i niestrudzonym badaczem, który gdyby był bardziej praktyczny, mniej nieśmiały i miał większe rozeznanie w sprawach światowych, zdobyłby dla siebie miejsce wśród najdostojniejszych. Jednak taki, jaki był [...] przeszedł przez życie jako biedny i skromny nauczyciel. Lindsay sam przedstawił doskonale prosty powód, dla którego zaprzestał eksperymentów, w pełni zgodny z jego bezinteresownym charakterem: Osiągnąwszy pełne zadowolenie co do prac w tym zakresie, wróciłem do pewnych zagadnień językoznawczych, które pozostawiłem przedtem nie ukończone. Pierwsze elektryczne lampy jarzeniowe (produkowane na sprzedaż) zostały wynalezione jednocześnie i niezależnie od siebie przez Thomasa Alvę Edisona z Menlo Park w stanie New Jersey i sir Josepha Swana z Newcastle. Wobec roszczeń obydwu stron lub ich krajów - do pierwszeństwa ważna staje się dokładna chronologia zdarzeń. Edison rozpoczął eksperymenty we wrześniu 1878 r., osiągając zadowalający rezultat niewiele ponad rok później. Pierwszą żarówką Edisona, zdolną palić się przez nieco dłuższy czas, był model 9 z bawełnianym włóknem pokrytym węglem. W dniu 21 października 1879 r. Edison zapisał w notatniku: Nr 9 od 1.30 w nocy do 3 po południu - 13,5 godziny, potem jasność wzrosła do jasności trzech lamp gazowych, po czym szkło pękło i żarówka przepaliła się. Lampę opatentowano 1 listopada 1879 r., wkrótce jednak stało się jasne, że karbonizowana przędza bawełniana nie jest dostatecznie trwała. Na początku 1880 r. Edison zastosował więc karbonizowany papier, który okazał się wystarczająco odporny, by go użyć w pierwszych lampach wytwarzanych na sprzedaż; wyprodukowano je w październiku. Joseph Swan wygłosił pierwszy publiczny komunikat o swojej jarzeniowej lampie elektrycznej na spotkaniu Towarzystwa Chemicznego w Newcastle 18 grudnia 1878 r. W czasie wykładu przedstawił żarówkę zawierającą przewodnik węglowy, nie mógł jednak pokazać jej w działaniu, gdyż była już przepalona po intensywnych testach laboratoryjnych. Podobną świecącą się lampę zademonstrował więc na kolejnym wykładzie, który odbył się w Sunderland 18 stycznia 1879 r. Chociaż pokaz ten miał miejsce około 10 miesięcy przed udanym eksperymentem laboratoryjnym Edisona, nie można go uważać za nic więcej, jak tylko wstępne stadium procesu, który mógł doprowadzić do zbudowania użytecznej handlowo żarówki. Dopiero na początku 1880 r. Swan zbudował pierwszą lampę z włóknem żarowym, stosując podobną do Edisonowskiej karbonizowaną przędzę bawełnianą, trwalszą jednak od tamtej. Stała się ona przedmiotem patentu datowanego na 27 listopada 1880 r., na podstawie którego zaczęto produkować następnie lampy elektryczne Swana. Pierwsze seryjnie produkowane żarówki wytworzono w Edison Lamp Works, założone w Menlo Park 1 października 1880 r. Produkcja jednej żarówki obejmowała pierwotnie dwieście etapów, a ponieważ większość czynności wykonywano ręcznie, żarówki były drogie - 2,5 dolara za sztukę. Cena spadała stopniowo, a popyt odpowiednio do tego wzrastał, jednak rynek rodzimy pozostał niewielki aż do lat dziewięćdziesiątych, kiedy to na większą skalę zaczęto dostarczać energię elektryczną do domów w dużych miastach. |